Γράφτηκε από: Νίκος Σαμαράς
Η πρόσφατη έρευνα της ESPAD φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα θέμα που μας απασχολεί όλο και πιο συχνά: έφηβοι και τυχερά παιχνίδια. Τα δεδομένα δείχνουν ότι περίπου 1 στους 3 μαθητές στην Ελλάδα έχει ποντάρει χρήματα σε κάποια μορφή τζόγου τον τελευταίο χρόνο. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Πώς συγκρινόμαστε με την υπόλοιπη Ευρώπη; Και πόσο ανησυχητική είναι η εικόνα όταν μπαίνει στη συζήτηση ο εθισμός;
Έφηβοι και τυχερά παιχνίδια: Τα ποσοστά της ESPAD χτυπούν το καμπανάκι
- Το 36% των εφήβων στην Ελλάδα έχει ποντάρει χρήματα σε τυχερά παιχνίδια τον τελευταίο χρόνο.
- Η Ελλάδα ανήκει στις χώρες με αυξημένη συμμετοχή των εφήβων στον τζόγο σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
- Ο online τζόγος κάνει τη σχέση των εφήβων με τα τυχερά παιχνίδια πιο σύνθετη και πιο δύσκολα ελεγχόμενη.
- Η έγκαιρη αναγνώριση και η πρόληψη μειώνουν τον κίνδυνο για τη διαταραχή εθισμού στα τυχερά παιχνίδια στην εφηβεία.
Τι είναι η έρευνα της ESPAD και γιατί μας αφορά
Η ESPAD είναι μια πανευρωπαϊκή έρευνα που πραγματοποιείται σε μαθητικό πληθυσμό και εξετάζει συμπεριφορές όπως η χρήση ουσιών, η κατανάλωση αλκοόλ αλλά και η ενασχόληση με τυχερά παιχνίδια.
Απευθύνεται σε εφήβους σχολικής ηλικίας και δίνει μια αρκετά καθαρή εικόνα για το πώς αλλάζουν οι συνήθειες των νέων μέσα στον χρόνο.
Σε ποια τυχερά παιχνίδια έχει ποντάρει το 36% των Ελλήνων εφήβων
Σύμφωνα με την τρέχουσα μέτρηση, περίπου 36% των μαθητών στην Ελλάδα δήλωσαν ότι μέσα στους τελευταίους 12 μήνες έπαιξαν ή στοιχημάτισαν χρήματα σε τυχερά παιχνίδια είτε σε φυσικούς χώρους είτε μέσω διαδικτύου. Αυτό περιλαμβάνει:
- Αθλητικό στοίχημα
- Λοταρίες και κληρώσεις
- Χαρτιά και ζάρια
- Κουλοχέρηδες και άλλα τυχερά παιχνίδια
Όταν μιλάμε για τους έφηβους και τα τυχερά παιχνίδια, το 36% δεν είναι απλά ένας αριθμός. Σημαίνει ότι η ενασχόληση με τον τζόγο έχει ήδη μπει στην καθημερινότητα ενός σημαντικού μέρους των νέων πριν καν ενηλικιωθούν, σε μια ηλικία όπου οι συνήθειες χτίζονται και δύσκολα αλλάζουν.
Πού βρίσκεται η Ελλάδα σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη
Η Ελλάδα δεν είναι η μοναδική χώρα με υψηλά ποσοστά ενασχόλησης εφήβων με τυχερά παιχνίδια.
Χώρες όπως η Ιταλία με 45% και η Ισλανδία με 41% εμφανίζουν ακόμα μεγαλύτερα ποσοστά συμμετοχής, ενώ άλλες, όπως η Γεωργία με 9,5%, κινούνται σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα.
Η Ελλάδα βρίσκεται στην ομάδα των χωρών με έντονη παρουσία του τζόγου στην εφηβική ηλικία. Αυτό δείχνει ότι έφηβοι και τυχερά παιχνίδια δεν είναι ένα στενά ελληνικό φαινόμενο, αλλά εδώ φαίνεται να συνδέεται με μια κουλτούρα όπου ο τζόγος είναι κοινωνικά ορατός και συχνά ανεκτός.
Αγόρια και κορίτσια: ποιοι παίζουν περισσότερο;
Η έρευνα καταγράφει σταθερά υψηλότερη συμμετοχή των αγοριών σε σχέση με τα κορίτσια. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα αγόρια είναι πιο πιθανό να ποντάρουν χρήματα, τόσο σε φυσικούς χώρους όσο και online, από κάποιο casino app στο κινητό τους ή από τον υπολογιστή τους.
Υπάρχουν όμως και χώρες όπου η διαφορά αυτή μικραίνει ή σχεδόν εξαφανίζεται, κάτι που δείχνει ότι τα στερεότυπα όπως ότι ο τζόγος είναι ανδρική υπόθεση, δεν ισχύουν πλέον παντού.
Τι συμβαίνει με τα ελληνόπουλα
Στο ελληνικό περιβάλλον, η εικόνα συμβαδίζει γενικά με το ευρωπαϊκό μοτίβο: τα αγόρια έχουν πιο συχνή επαφή με τα τυχερά παιχνίδια.
Αυτό μπορεί να συνδέεται με διάφορα στερεότυπα, όπως:
- Τον τρόπο που η παρέα των αγοριών «δοκιμάζει την τύχη της» ως δείγμα ενηλικίωσης
- Την εικόνα του αθλητικού στοιχήματος ως μιας δραστηριότητας που ταιριάζει με το φύλο τους
- Την ευκολότερη κοινωνική αποδοχή όταν ένα αγόρι ποντάρει
Φυσικοί χώροι και διαδίκτυο: πού παίζουν οι έφηβοι;
Παραδοσιακά, η πρώτη επαφή πολλών εφήβων με τον τζόγο γίνεται σε φυσικούς χώρους.
Σε πολλές χώρες, η πλειονότητα όσων έπαιξαν τυχερά παιχνίδια το τελευταίο έτος το έκανε σε μπαρ, κλαμπ ή χώρους όπου υπάρχουν μηχανές τύπου φρουτάκια, σε σπίτια φίλων, με χαρτιά ή ζάρια ή ακόμα και σε περιβάλλοντα όπου συχνά βρίσκονται μεγαλύτεροι σε ηλικία.
Η φυσική παρουσία συνδέεται συχνά με την πίεση της παρέας και την επιθυμία αποδοχής, κάτι που για έναν έφηβο μπορεί να είναι πιο ισχυρό κίνητρο από την ίδια την προοπτική του κέρδους.
Online τζόγος: Η νέα «κερκόπορτα» για τους νέους
Τα τελευταία χρόνια, το διαδίκτυο αλλάζει ριζικά το τοπίο. Όλο και περισσότεροι έφηβοι παίζουν μέσω διαδικτυακών πλατφορμών, είτε αποκλειστικά είτε συνδυάζοντας το online παιχνίδι με αυτό σε φυσικούς χώρους. Αυτό πολλές φορές συμβαίνει σε παράνομες σελίδες καθώς τα νόμιμα online καζίνο στην Ελλάδα δεν επιτρέπουν την είσοδο σε άτομα κάτω των 21 ετών.
Το διαδικτυακό παιχνίδι παρουσιάζει μια σειρά από ευκολίες για τον μέσο έφηβο:
- Πρόσβαση 24/7 από κινητό, tablet ή υπολογιστή
- Αίσθηση ανωνυμίας και λιγότερη ντροπή σε σχέση με ένα φυσικό κατάστημα
- Έντονη online διαφήμιση ακόμη και σε σελίδες που επισκέπτονται ανήλικοι
Έτσι, η σχέση των έφηβων με τα τυχερά παιχνίδια δεν περιορίζεται πια σε ένα πρακτορείο στη γειτονιά, αλλά επεκτείνεται σε έναν ψηφιακό χώρο όπου ο έλεγχος της ηλικίας και η εποπτεία των ενηλίκων είναι πολύ πιο δύσκολη υπόθεση.
Η μεθοδολογία της έρευνας ESPAD
Τα ευρήματα από την έρευνα της ESPAD για την ενασχόληση με τα τυχερά παιχνίδια δεν μετρά μόνο αν οι έφηβοι παίζουν, αλλά και αν υπάρχουν ενδείξεις ότι η σχέση τους με τον τζόγο μπορεί να γίνει προβληματική. Γι’ αυτό χρησιμοποιεί, μεταξύ άλλων, το εργαλείο Lie/Bet, ένα σύντομο ερωτηματολόγιο που απευθύνεται σε όσους έχουν παίξει τον τελευταίο χρόνο.
Με απλές ερωτήσεις, όπως αν έχουν νιώσει την ανάγκη να πουν ψέματα για το πόσο παίζουν ή αν νιώθουν ότι πρέπει να αυξήσουν τα ποσά για να έχουν την ίδια ένταση, γίνεται ένα πρώτο φιλτράρισμα για πιθανό κίνδυνο.
Από τη δοκιμή στη διαταραχή εθισμού στα τυχερά παιχνίδια στην εφηβεία
Τα στοιχεία δείχνουν ότι ένα ποσοστό των μαθητών δεν σταματά στην περιστασιακή ενασχόληση με τα online casino ή τις στοιχηματικές, αλλά εμφανίζει ενδείξεις πιο σοβαρής εμπλοκής.
Εκεί, μπαίνει στη συζήτηση η διαταραχή εθισμού στα τυχερά παιχνίδια στην εφηβεία, η οποία μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τη σχολική επίδοση και τη συγκέντρωση αλλά και τις σχέσεις με γονείς και φίλους με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την εμφάνιση χρεών, την ψυχική υγεία, το άγχος, τις ενοχές και την έντονη πίεση.
Η έγκαιρη αναγνώριση προβληματικών συμπεριφορών, η πρόσβαση σε επαγγελματική βοήθεια και η ανοιχτή συζήτηση χωρίς στιγματισμό είναι κρίσιμα βήματα για να μην παγιωθούν αυτές οι συμπεριφορές στην ενήλικη ζωή.
Πώς εξελίχθηκε η εικόνα από το 2015 έως το 2024
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η συνολική ενασχόληση με τα τυχερά παιχνίδια στους εφήβους δεν έχει κάνει θεαματικά άλματα από το 2015 μέχρι σήμερα.
Παρόλα αυτά, μικρές μετατοπίσεις υπάρχουν κυρίως στα αγόρια όπου καταγράφεται ελαφρά μείωση της συμμετοχής αλλά και στα κορίτσια όπου επίσης παρατηρείται μια αντίστοιχη μικρή αύξηση.
Έφηβοι και τυχερά παιχνίδια: Τι μπορούν να κάνουν γονείς και σχολεία;
Τα ευρήματα της έρευνας της ESPAD αποτελούν σίγουρα ένα καμπανάκι για να γίνει η πρόληψη και η ενημέρωση πιο αποτελεσματικές.
Μερικά βασικά σημεία αντιμετώπισης:
- Οι γονείς πρέπει να μιλούν ανοιχτά για τον τζόγο, χωρίς δαιμονοποίηση αλλά με ειλικρίνεια για τους κινδύνους.
- Το σχολείο μπορεί να εντάξει θεματικές για οικονομική παιδεία, ρίσκο και υπεύθυνο παιχνίδι.
- Η πολιτεία οφείλει να ελέγχει αποτελεσματικά την πρόσβαση ανηλίκων σε τυχερά παιχνίδια, ειδικά online, και να περιορίζει την υπερβολική έκθεση σε διαφήμιση.
Όσο περισσότερο καταλαβαίνουμε πώς συνδέονται έφηβοι και τυχερά παιχνίδια, τόσο πιο στοχευμένες μπορούν να γίνουν οι παρεμβάσεις.
Τι μας δείχνει η ESPAD για το μέλλον των εφήβων και του τζόγου
Η έρευνα της ESPAD δείχνει ξεκάθαρα ότι ένα σημαντικό ποσοστό εφήβων έχει ήδη επαφή με τα τυχερά παιχνίδια, ότι ο online τζόγος κερδίζει διαρκώς έδαφος και ότι οι ενδείξεις για προβληματικές συμπεριφορές αυξάνονται.
Το μήνυμα δεν είναι ότι η μάχη έχει χαθεί, αλλά ότι η πρόληψη, η ενημέρωση και η έγκαιρη στήριξη πρέπει να γίνουν προτεραιότητα. Όσο η κοινωνία αντιμετωπίζει σοβαρά θέματα όπως η διαταραχή εθισμού στα τυχερά παιχνίδια στην εφηβεία, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες τα σημερινά παιδιά να μεγαλώσουν με πιο υγιή σχέση με τον τζόγο.
